Το κρητικό ΩΠΑ

Στα χωριά της Κρήτης, όταν ο Μυλοποταμίτικος πηδηχτός -ο γνωστός Πυρίχιος κατά τη λαϊκή παράδοση- σηκώνει ανάστημα και ο χορευτής πατά δυνατά τη γη, το επιφώνημα «Ώπα!» αντηχεί σαν κάλεσμα δύναμης και ανδρειοσύνης. Δεν είναι απλώς μια αυθόρμητη έκφραση του γλεντιού. Αποτελεί μία λέξη φορτισμένη με μνήμη, ένταση και βαθύτατο συμβολισμό.

Σύμφωνα με παλαιές ερμηνευτικές παραδόσεις, το «Ώπα» συνδέεται συμβολικά με τις οπές του ανθρώπινου σώματος και φέρει έντονο αποτροπαϊκό χαρακτήρα. Δηλαδή λειτουργεί ως λεκτική εκτόνωση και προστατευτική εκφώνηση, μια φωνή που διώχνει το κακό, σπάζει τη βαριά ενέργεια και επαναφέρει την ισορροπία.

Οι παλιές ξεμαθιάστρες της Κρήτης, όταν ο φθιαρμός -το κακό δηλαδή μάτι- βάραινε άνθρωπο ή παιδί, δεν χρησιμοποιούσαν μόνο προσευχές και γητειές. Νοερά ή ψιθυριστά επικαλούνταν και το κρητικό «Ώπα» τέσσερις φορές, ως μέρος μιας αθέατης τελετουργίας, αποφόρτισης και λύσης του δεσίματος. Στη λαϊκή πίστη, έτσι «ξεμπλόκαραν» συμβολικά τις εννέα οπές του ανθρώπινου σώματος, ώστε η ζωτική ενέργεια να κυλήσει ξανά ελεύθερη.

Ο αριθμός τέσσερα κατέχει ιδιαίτερη θέση σε αρχαίες φιλοσοφικές παραδόσεις. Στην Ορφικοπυθαγόρεια σκέψη, συνδέεται με τη μορφή και την υλοποίηση. Ό,τι επαναλαμβάνεται τέσσερις φορές αποκτά υπόσταση, ρίζωμα και δύναμη μέσα στον κόσμο.

Αν προχωρήσουμε βαθύτερα στον χρόνο της αρχέγονης Κρήτης, συναντούμε τον μύθο της σωτηρίας του Κρηταγενούς Διός. Όταν η Ρέα τον έκρυψε στο ιερό σπήλαιο Ιδαίον Άντρον για να τον προστατεύσει από τον Κρόνο, οι Κουρήτες, γνωστοί και ως Ιδαίοι Δάκτυλοι, έκρουαν ρυθμικά τις ασπίδες τους και με τα δόρατα και τα πόδια τους χτυπούσαν τη γη με εκκωφαντικό θόρυβο, ώστε να σκεπάζουν το κλάμα του θεϊκού βρέφους.

Και ποια κραυγή συνόδευε άραγε εκείνον τον ρυθμικό πολεμικό χορό; Ποιο επιφώνημα έβγαινε από τα στήθη των Κουρητών καθώς πηδούσαν, χτυπούσαν τη γη και προστάτευαν τον νεογέννητο θεό; Η προτρεπτική ιαχή: «Ὦ παῖδες, ἄγετε!». Μια επίκληση  δύναμης, συσπείρωσης και ανάτασης, που αντηχούσε μέσα στο σπήλαιο μαζί με τον κρότο των όπλων και τον παλμό της γης.

Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς, πως μέσα στους αιώνες, τέτοιες πολεμικές  τελετουργικές ιαχές απλοποιήθηκαν, συμπτύχθηκαν και μεταμορφώθηκαν στη λαϊκή μνήμη, αφήνοντας ως απόηχο το σημερινό κρητικό «Ώπα!».
ΩΠΑ
ΩΠΑ
ΩΠΑ
ΩΠΑ λέω.